Ommetje Ussen - Vlashoek
De naam Ussen is mogelijk afgeleid van een oud Germaans woord dat zoiets betekent als ‘hoger gelegen plaats aan het water’. Misschien is o…
De naam Ussen is mogelijk afgeleid van een oud Germaans woord dat zoiets betekent als ‘hoger gelegen plaats aan het water’. Misschien is ook de naam Oss zelf zo te verklaren. Administratief gezien is Ussen de naam voor de hele noordwesthoek van Oss, met wijken als Vlashoek, Heihoek en Amsteleind. Het eigenlijke Ussen, vroeger een klein buurtschap, vormt hiervan de kern. Dit laatste Ussen is een van de jongere uitbreidingswijken van Oss, grotendeels gebouwd rond 1975-1980. Maar het kent dus een veel oudere geschiedenis. En niet alleen vanwege dat buurtschap; intensief archeologisch onderzoek door de Universiteit van Leiden heeft uitgewezen dat dit gebied al in de steentijd bewoond moet zijn geweest. Hier, op de grens van laaggelegen (rivier)klei en hogere zandgrond, was het blijkbaar toen al goed wonen. Ook zijn boerderijen uit de IJzertijd gevonden, en zelfs een Romeins grafveld (onder het huidige winkelcentrum de Wolfskooi).
En al daalde het inwonertal na de Romeinse tijd aanvankelijk, de bewoners zijn nooit echt meer helemaal weggegaan. De lage ligging bleef natuurlijk, en daarom bleef het gebied ook eeuwenlang gevoelig voor de vrijwel jaarlijkse overstromingen van de Maas. Ussen bleef dus een landbouwgebied met slechts hier en daar een boerderij, en pas nadat de afvoer van de Maas in de jaren ’30 door bochtafsnijdingen was verbeterd kon Oss zich naar het noorden en westen gaan uitbreiden – en dus ook naar Ussen. Maar in de nieuwe wijk is nog het nodige van het verleden te zien, en hiermee kun je kennismaken op deze rondwandeling van ca 5,5 km.
Alle afbeeldingen komen uit het archief van Historisch Informatie Centrum Oss (HICO).
Dit ga je zien
Beschrijving
Start beschrijving: Station Oss West (parkeergelegenheid)
Start aan de noordzijde van het station. Langs het station loopt een weg die het spoor kruist. Volg deze weg, de Braakstraat, van het spoor vandaan. Sla bij de eerste kruising rechtsaf en steek over, Burgemeester Ploegmakersstraat.
Je zou denken dat links vlak voor de kruising een flatgebouw staat, maar het zijn in feite een aantal eensgezinswoningen van drie verdiepingen. De sobere ornamentiek is typisch voor de bouwstijl eind jaren 50 (zie bv de muizentanden, driehoekig uitstekende bakstenen bij de tweede etage). Let ook op het asymmetrische dak (de nok ligt niet in het midden van het gebouw).
Sla op de kruising linksaf, Vlasstraat. Aan het einde oversteken en rechtsaf (Kromstraat), via het pleintje voor de kerk.
Deze neogothische kerk is de H. Hartkerk uit 1921, architect W. Th. Van Aalst. Het was indertijd de tweede parochiekerk in Oss, dat zich na de Eerste Wereldoorlog naar het westen ging uitbreiden. Er was een toren gepland, maar die werd uiteindelijk niet gebouwd (het budget werd sowieso met 30% overschreden); het bleef bij een klein traptorentje aan de rechterzijde. Het aanvankelijk kleurrijke schilderwerk werd later versoberd. Het huidig hoofdaltaar en het orgel zijn afkomstig uit twee kerken in Den Bosch die in de jaren 70 buiten gebruik werden gesteld. Ook de H Hartkerk is sinds 2024 buiten gebruik, maar wordt nog wel gebruikt voor missen van de Poolse gemeenchap in Oss. Het interieur is te bekijken vanuit de Mariakapel (rechts). Links naast de kerk de pastorie, dor een galerij verbonden. Achter de kerk, aan het Geurdenhof, staat het klooster, eveneens uit 1921 (zoals nog is te zien aan de dakkapel). Hier bestierden de zg. Zusters van de Choorstraat het St-Margaretha Mariagesticht, dat ook twee scholen omvatte. De zusters verlieten het pand in 1961, waarna er tot 1980 de Dienst Publieke Werken was gevestigd.
Sla voorbij de kerk linksaf, de schuin weglopende Geurdenhof. Volg deze tot waar hij uitkomt op een tweebaansweg. Sla hier linksaf en vrijwel direct wéér linksaf, Vlasakkers. Waar deze overgaat in een fietspad sla je rechtsaf het park in; ga dan direct weer links en houd de vijver aan je rechterhand. Volg de bocht rondom het uiteinde van de vijver en neem dan het paadje naar links; je komt weer uit op de straat (Diamantweg); volg deze rechtsaf tot de straat met middenberm (Leygraaf). Steek over en loop verder rechtdoor over de Marsweg tot de haakse bocht naar links; loop rechtdoor het fietspaadje op en dan meteen linksaf, voetpad langs de Ussenstraat. Ga bij de tweede kruising van voetpaden rechtsaf en direct links, verder langs de Ussenstraat zelf.
Rechts langs de weg twee boerderijen. De eerste hiervan (uit 1871, volgens de muurankers) staat op een duidelijke verhoging. Dit heeft te maken met de jaarlijkse overstromingen: in de winter, wanneer de Maas het vele water niet snel genoeg kon afvoeren, werd het overtollige water ingelaten in de Maaspolders tussen (ruwweg) Grave en Den Bosch. Het water kwam bijna tot het centrum van Oss, en bezorgde jaarlijks veel overlast. Pas in 1942, na verbetering van de waterafvoer van de Maas, werd aan dit systeem een eind gemaakt. De bewoner van de naastgelegen boerderij (uit 1887) lijkt er overigens meer vertrouwen in te hebben gehad dat het water maar nét tot hier zou komen, want zijn terp is duidelijk minder hoog.
Steek even verderop over (voetgangerslichten) en houd op de splitsing van fietspaden links aan, Ussenstraat.Aan je rechterhand een oefenpleintje met calenethicstoestellen (gebruik op eigen risico); neem dan het tweede van de vlakbij elkaar gelegen paden naar rechts, en loop met een bocht rond het betonnen tennisveldje. Je loopt tussen twee rijen berkebomen door; aan het eind rechts en op het fietspad (Geerstraat) weer links; ga het bruggetje over, en direct links langs de vijver.
Verborgen achter de rietkraag drijft links in de vijver een spantenmodel op schaal van een boerderij uit de Midden-IJzertijd (500-250 vC) van het type waarvan er hier bij archeologisch onderzoek een aantal zijn aangetroffen. Zie verder het uitgebreide informatiepaneel.
Sla rechtsaf langs het hek van het hondenterrein en bij de kruising met het fietspad min of meer rechtdoor. Een ruime bocht naar links door het bos brengt je terug op de Ussenstraat. Ga hier linksaf.
Waar je op de Ussenstraat uitkomt staat weer een boerderij (1921) op een terp. Deze staat verder het overstroomde gebied in, dus is de terp weer iets hoger dan bij de eerdere boerderij. En voorbij de boerderij (dus vanuit he bospad komend even verder naar rechts de Ussenstraat in) staat een schutskooi uit 1951; hierin werd loslopend vee opgesloten tot de eigenaar ze (tegen betaling van het schutgeld) kwam ophalen.
Waar de weg naar rechts gaat (Gemertstraat) loop je nog even rechtdoor en dan voor de vijver rechts, smal voetpad. Ga aan het eind van de vijver rechts, steek de Gemertstraat over en steek vervolgens linksaf de Hazenkamplaan (met middenberm) over. Aan de overkant schuin rechtdoor, het smalle voetpad daalt af en loopt langs de rechterzijde van de vijver. Je loopt onder het eerste bruggetje door (voor Oss een unieke situatie); ga bij het tweede bruggetje omhoog naar de straat en steek linksaf over. Volg het fietspad tot de kruising en ga daar rechtsaf (fietspad met links een modern schoolgebouw). Aangekomen bij de weg linksaf, voetpad langs de Amsteleindstraat. In de bocht oversteken en vervolgens rechtsaf, trottoir langs de Vlasgaard.
‘Vroeger waren de Osser-linnenmarkten zeer beroemd, daar het Osserlinnen voor zeer voortreffelijk gehouden werd’ – aldus J.L. Terwen in zijn aardrijkskundeboek (Gouda, 1858). Het vlas voor dat linnen werd vroeger aan deze kant van Oss verbouwd (meer dan 100 hectare), en de naam Vlashoek komt al voor op de kaart van 1837. Voor de naoorlogse uitbreidingswijk werden daarom, heel passend, straatnamen gekozen die verwijzen naar de teelt van vlas en de productie van linnen. Op het Linnenplein werd in 1938 door het Leekenapostolaat (een vereniging van RK burgers) een kruisbeeld geplaatst; er kwam er in de loop van de jaren ’30 ook een aan de noord- (Oijenseweg), oost- (Berghemseweg, inmiddels verdwenen) en zuidkant (Hescheweg) van Oss.
Steek in de bocht over en loop rechtsaf door het parkje aan het Linnenplein langs het kruisbeeld in de richting van de flat. Loop de flat aan de linkerkant voorbij en steek in de bocht naar links rechtdoor (paadje door de groenstrook); daarna linksaf, Heischouw. Aan het eind weer links, Heischeutstraat; na 300 m ben je terug bij station Oss West.