Polderwandeling Megen - Berghem - Oss

Beschrijving

Start beschrijving: busstation Megen

Bij de bushalte ligt het voormalig stadhuis van Megen. Met de rug naar het stadhuis en de blik gericht op de parkeerplaats met het standbeeld van Graaf Karel de Brimeu kun je direct rechtsaf gaan; bij de kruising (knooppunt 55) kom je op de Kapelstraat; loop hier rechtdoor en volg de beschrijving hieronder vanaf **. 

Maar voor een (hernieuwde) kennismaking met Megen ga je met de rug naar het stadhuis juist linksaf en direct rechts, langs de parkeerplaats (Torenstraat).

In de Middeleeuwen was Megen de hoofdplaats van een eigen graafschapje, dat na de Tachtigjarige Oorlog een zelfstandig staatje werd (mét godsdienstvrijheid voor katholieken); dit graafschap werd in 1795 door de Fransen veroverd en kwam pas onder Napoleon bij Nederland; een deel vormde toen de nieuwe gemeente Megen. In 1994 kwam de gemeente Megen bij Oss. In het stadje de voormalige Latijnse school, nu gemeenschapshuis Acropolis (waarin het toeristisch informatiecentrum); het klooster Antonius van Padua, waarvan de oudste gebouwen dateren uit 1648-1654; en de Gevangentoren, het enige overblijfsel van de 14e-eeuwse vestingwerken. De stadskern, in zijn geheel beschermd dorpsgezicht, telt maar liefst 49 rijksmonumenten. Er is ook (even verderop langs de route) een windmolen uit 1865.

Neem (knooppunt 49) de eerste straat links, Kloosterstraat. Op het pleintje links Acropolis, er tegenover het klooster. Volg de Kloosterstraat tot de driehoekige Koolmarkt (met stadspomp en met het beeld van de Megense huisarts Dokter Baptist); loop door tot de dijk (knooppunt 53) en sla hier rechtsaf; verderop loop je langs de muur van de kloostertuin. Bij de toren (de hierboven genoemde Gevangentoren) ga je het trapje af; ga beneden rechtsaf (Torenstraat) en vrijwel direct (bij knooppunt 56) links, de Walstraat, die de loop van de vroegere stadsmuur markeert. Bij de kruising (knooppunt 55) sla je linksaf, Kapelstraat.

** volg de Kapelstraat het stadje uit. Na bijna een kilometer kom je op een viersprong (knooppunt 28); ga hier linksaf, Herstraat.

Bij de viersprong het kapelletje uit 1635, gewijd aan de zeven smarten van Maria, waaronder de vlucht naar Egypte en de kruisdood van Jezus. De kerkelijke feestdag van de Mater Dolorosa (Moeder van Smarten) valt op 15 september.

Even verderop kruis je een drukke weg, de N329. Steek voorzichtig over en ga aan de overkant (bij knooppunt 57) rechts, het voetpad langs de N329. Bij de volgende zijweg (Luistenstraat) steek je weer over naar de andere kant; neem daar het pad aan de rechterkant van de sloot. Dit pad maakt een haakse bocht naar links en brengt je uiteindelijk, bij knooppunt 25, terug bij de weg.

Schuin links aan de overkant ligt de toegang tot de eendenkooi; steek voorzichtig over naar het parkeerplaatsje en loop door het hekje het terrein op.

Eendenkooien waren vroeger alomtegenwoordig in de laaggelegen delen van Nederland en Vlaanderen. In Nederland zijn er nog zo’n 120 over, en in Oss zijn er nog een half dozijn aanwezig of in ieder geval herkenbaar – waarvan deze (eigendom van Natuurmonumenten) als enige toegankelijk is. Op de informatiepanelen wordt uitvoerig toegelicht hoe hier vroeger eenden werden gevangen. Recent zijn de rietmatten en twee van de vier vangpijpen gerestaureerd, zodat je een goede indruk krijgt hoe een actieve eendenkooi eruitzag. Vroeger werden de benodigde materialen (voornamelijk riet en wilgenhout) op de kooi zelf ‘geoogst’. Bij de kooi hoort ook het kooirecht: een Middeleeuws privilege waardoor verstorende activiteiten (voor het vangen van eenden heb je rust nodig!) binnen een straal van zo’n 750 m verboden waren. De Macharense kooi is nog steeds een oase voor water- en andere vogels; respecteer dus de kooirust en houd de hond aan de lijn.

Via een bruggetje kom je op het pad langs de eigenlijke kooi; voorbij de tweede vangpijp weer een bruggetje en een pad langs het weiland. Je passeert wat hekjes; sla dan linksaf langs het water. Terug bij de drukke weg (nog een hekje) steek je over en slaat schuin aan de overkant de zijstraat in (Bossekampstraat). Volg deze tot het kruispunt (met knooppunt 84); hier rechtsaf, Berghemseweg. Vervolgens de eerste straat links, Nieuwe Spaanse steeg. Deze maakt een bocht naar rechts en voert dan over een bruggetje.

Het bruggetje ligt over de wetering, het water dat je ook al tegenkwam net voorbij de eendenkooi. Deze wetering werd in de 14e eeuw aangelegd om het overtollig water uit dit deel van het Maasland af te voeren; het water werd door een sluis bij Teeffelen (dat vroeger bij het graafschap Megen hoorde) op de Maas geloosd. Ook vormde de wetering (sinds die tijd hier en daar wat rechtgetrokken) de zuidgrens van het graafschap Megen, en later de gemeentegrens tussen Megen en Berghem. Inmiddels vormt de afvoer van het hele Maasland vanaf Grave één systeem van 32,5 km lengte, dat het water loost bij Gewande (nabij Den Bosch), onder de naam Hertogswetering (naar Hertog Jan II van Brabant, die het eerste gedeelte bij Oss en Geffen liet aanleggen).

Voorbij de wetering maakt de weg (inmiddels de Waterstraat geheten) een bocht naar links en dan een bocht naar rechts; neem dan (bij knooppunt 03) de zijstraat naar rechts, Runselstraat. Volg de bocht en neem (bij knooppunt 26) de zijstraat naar rechts, Hemelrijkstraat. Volg deze tot de T-kruising bij knooppunt 89; sla hier linksaf, Harenseweg, naar Berghem.

Berghem wordt voor het eerst vermeld in een document uit 1096, waarin paus Alexander II bevestigt dat het patronaatsrecht van het dorp – het recht om een priester te benoemen – in handen is van de abdij van Echternach (in Luxemburg). Dit verklaart waarom de H Willibrordus (die deze abdij heeft gesticht en daar ook gestorven en begraven is) patroonheilige van Berghem is geworden. In de 14e eeuw werd hier, in het grensgebied tussen Brabant en Gelre, regelmatig strijd gevoerd, daarom werd de gothische kerktoren extra zwaar gebouwd, zodat hij ook als verdedigingswerk kon dienen. Die toren staat er nog steeds maar na de brand van 1895 is de kerk die eerst aan de oostkant van de toren stond herbouwd aan de westkant. De gemeente Berghem kwam, tegelijk met Megen, in 1994 bij Oss – het oude gemeentehuis, uit 1930, is echter nog te bewonderen (vlakbij knooppunt 10).

Op de T-kruising in het dorp (knooppunt 12) rechtsaf, Burgemeester van Erpstraat (Johannes Jacobus van Erp, Oss 1855 - Berghem1912, in 1878 raadslid van Berghem geworden, vanaf 1887 wethouder en tenslotte van 1904 tot zijn overlijden burgemeester). Niet overal ligt hier trottoir – wel zie je, direct om de hoek, het wegkruis uit 1935. Blijf de Van Erpstraat volgen tot knooppunt 11 en, verder de bocht om, knooppunt 10.

Als je bij knooppunt 11 even de zijstraat (Broekstraat) inloopt zie je na 50 m links de schutskooi staan, waarin vroeger loslopend vee werd opgesloten tot de eigenaar ze kwam ophalen. In de ‘binnenbocht’ tussen knooppunten 11 en 10 het eerder genoemde stadhuis.

Sla in de bocht bij knooppunt 10 rechts de zijweg in, Spaanderstraat. Na zo’n 750 m, in het zicht van de autoweg, gaat een fietspad linksaf (bij de wegwijzer); sla dit in.

Verderop, in de bocht van het fietspad, staat het kunstwerk Zicht op Berghem (2023), dat de omtrek van de vroegere gemeente Berghem weergeeft. Het blauwe lint verbeeldt de wetering, al lag die dus eigenlijk langs de noordelijke gemeentegrens. In het kader van het ‘Bos van Oss’ is op de velden tussen hier en Berghem in 2024 begonnen met het beplanten van zo’n 2 hectare met boompjes; er blijft een zichtas open zodat je vanaf het kunstwerk de kerktoren van Berghem kunt zien, zelfs als later de boompjes volgroeid zijn.

Het fietspad maakt een bocht en gaat dan met een tunneltje onder de N329 en het spoorlijntje naar de haven van Oss door. Waar je het tunneltje uitkomt is een zijstraatje en meteen daarna een voetpad naar links; volg dit pad, onder de hoogspanningsleiding door. Houd na het oversteken van de Berghemseweg iets links aan en vervolg in dezelfde richting, tussen de huizen rechts en de geluidswal links. Met een grote bocht naar rechts komt het pad parallel te lopen aan de spoorlijn Nijmegen-Oss. Blijf doorlopen tot bij de spoorwegovergang; steek hier de Vijversingel over en blijf de Spoorlaan volgen (naar keuze over het trottoir of door het parkje links, langs het spoor). Je passeert knooppunt 16. De Spoorlaan maakt een lichte knik naar links.

Bijna 200 m verderop zie je rechts een paar betonnen woningen van één verdieping. Dit zijn z.g. Maycrete woningen uit 1947. Deze prefab huizen van Engels fabrikaat werden hier na de oorlog gebouwd. Het was de bedoeling dat ze zo’n 10 jaar zouden meegaan, om de wederopbouwperiode te overbruggen; ze staan er echter, aangepast aan de moderne tijd, nog steeds en zijn zeer in trek. De naam is een combinatie van de Amerikaanse ontwerper, architect Bernard Maybeck, en concrete (Eng = beton).

Blijf de Spoorlaan volgen, voorbij knooppunt 55; even verderop Station Oss.

Horeca onderweg

In Megen en in het centrum van Oss diverse gelegenheden (openingstijden variëren); onderweg nauwelijks, dus neem eventueel zelf iets te eten/drinken mee.